İçten yanmalı motorlarda verimli yanmanın sağlanabilmesi birçok koşula bağlıdır. Avans ayarı da, verimli yanma açısından mutlaka sağlanması gereken koşuldur. Özellikle eski nesil araçlarda avans ayarı tamamen mekanik olarak yapılmaktadır. İçten yanmalı motorlar, silindir içerisindeki hava yakıt karışımının patlaması prensibiyle çalışır. Silindir içerisindeki patlama, pistonları aşağı ve yukarı yönlü hareket ettirmektedir.
Pistonların yukarı yönlü hareketi, sırasında verimli yanmanın sağlanabilmesi için ateşlemenin doğru anda yapılması gerekir. Ateşleme için en doğru zaman, piston silindirin üst ölü noktasına ulaşmadan birkaç derece öncesidir. Ateşlemenin tamda bu noktada yapılabilmesi için ateşleme zamanlamasının ayarlanmasına da avans ayarı denmektedir. İçten yanmalı motorların tamamında, motorun düzenli çalışabilmesi için doğru ateşleme avansı sağlanmalıdır. Avans ayarı yapılırken ateşlemenin erkene alınması avans kısmak, ateşlemenin geciktirilmesi ise avans vermek şeklinde tabir edilmektedir.
Yeni nesil araçlarda avans ayarı ECU tarafından otomatik olarak yapılmaktadır. Krank devir sensörü, vuruntu sensörü gibi birçok sensörden gelen verilere bağlı olarak ECU, ateşleme zamanlamasını sürekli optimize eder. Eski nesil araçlarda avans ayarı el ile yapılmaktadır. Distribütör üzerinde bulunan mekanik avans tertibatı sayesinde ateşleme avansı ayarlanmakta, vakum avans tertibatı ise artan motor devrine paralel olarak avans değerlerinin de değişmesine olanak sağlamaktadır.
Dizel araçlarda ise herhangi bir ateşleme tertibatı bulunmamaktadır. Bilindiği üzere dizel motorlar silindir içerisinde sıkışan yüksek basınç ve sıcaklıktaki havanın üzerine, yüksek basınçlı dizel yakıtın püskürtülmesi prensibine göre çalışmaktadır. Dizel araçlarda mazot pompası üzerinden enjeksiyon zamanı değiştirilerek ateşleme avansı ayarlanmaktadır.
İçindekiler
Avans Ayarı Nasıl Yapılır?
Ateşleme avansının ayarlanması, ustalıktan daha çok ekipman gerektiren bir işlemdir. Ülkemizde ustalar avans ayarı yaparken genelde kulağına güvenmektedir. Ateşleme avansı çok hassas bir ayardır. Motorun sesini dinleyerek, ateşleme avansının hassas bir şekilde ayarlanması mümkün değildir.
Eski nesil benzinli motorlarda ateşleme avansı distribütör üzerindeki mekanik avans tertibatı vasıtasıyla yapılmaktadır. İşlemin hassas bir şekilde yapılabilmesi için mutlaka avans tabancası gerekmektedir. Ateşleme avansı ayarlanmadan önce aracın rölanti ve platin ayarı kusursuz bir şekilde yapılmalıdır. Aksi taktirde yapılan ayar hatalı olacaktır.
Platin ayarı kabaca, distribütör içerisinde bulunan ve bujiler ile ateşleme bobini arasında kontak kuran platin levhanın boşluğunun ayarlanmasıdır.
Avans Tabancası ile Ateşleme Avansının Ayarlanması
Araç çalıştırılır ve uygun çalışma sıcaklığına ulaştıktan sonra araç durdurulur. Daha sonra distribütör üzerindeki vakum avans tertibatı çıkarılmalı, vakum hattı kapatılmalı ve distribütörün sabitleme vidası gevşetilmelidir. Volan dişlisi veya krank kasnağı üzerindeki avans çizgileri ile motor bloğu üzerindeki derece çizgileri belirlendikten sonra avans tabancası bağlanır.
- Mavi uç birinci silindirin bujisine
- Kırmızı uç akünün artı kutbuna
- Siyah uç akünün eksi kutbuna
Distribütörü sağ veya sol yöne çevirerek ayara başlanır. Avans vermek için distribütör sağa doğru, avans kısmak içinse sola doğru çevrilmelidir. Avans tabancası krank kasnağına doğrultulur ve avans işaretlerinin eşleşip eşleşmediği kontrol edilir. Avans işaretleri birbirleriyle eşleştiklerinde, distribütörün sabitleme vidası sıkılmalıdır.
Rölanti devrinde ayarlama yapıldıktan sonra vakum avans tertibatı tekrar yerine takılır. Sonrasında bir kişi araca binip yüksek devirlerde gaz verirken, başka birisi avans tabancası ile avans işaretlerini yeniden kontrol eder. Eğer avans işaretleri yüksek devirlerde birbiriyle eşleşmiyorsa, vakum avans tertibatında bir sorun olabilir. Vakum avans tertibatı çıkarılarak kontrol edilmelidir. Olası bir hava kaçağı bile yüksek devirlerde aracın ateşleme avansının bozulmasına neden olabilir.
Benzinli Arabada Avans Ayarı Kaç Derece Olmalı?
Ateşleme avansının kaç derece olması gerektiği, konuyla alakalı merak edilen noktadır. Ateşleme avansı ayarlanırken, aracı üreten firmanın tavsiye ettiği derecede ayarlanması gerekir. Aracın kullanım kılavuzu ya da servis kitapçığında bulunmaktadır. Ek olarak LPG’li araçlarda avans ayarı yapılırken, ateşleme avansı normalden birkaç derece daha yüksek tutulabilir. LPG benzine göre daha zor tutuşan bir yakıt olduğu için artan ateşleme avansı LPG’den daha yüksek güç alınmasını sağlamaktadır.
Benzinli Araçlarda Avans Ayarının Bozuk Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Avans ayarı, silindir içerisindeki hava yakıt karışımının ne zaman tutuşacağını belirlemektedir. Motorun ateşleme avansı düşükse, hava yakıt karışımı bujiler tarafından erken ateşlenecektir. Piston ateşleme için uygun bölgeye ulaşmadan silindir içerisindeki yanma basıncının en üst noktaya çıkmasına ve pistonun aşağı yönlü hareketine geçerken, silindir içerisindeki basıncın düşmesine dolayısıyla motorun ciddi oranda güç kaybetmesine neden olacaktır.
Düşük ateşleme avansı dolayısıyla erken gerçekleşen yanma pistonun, yukarı yönde hareketine devam ettiği sırada, aşağı yönde bir kuvvete maruz kalmasına neden olacaktır. Piston, silindir duvarı ve krank mili gibi parçalar yüksek strese maruz kalır. Dolayısıyla avans vurması olarak tabir edilen durum ortaya çıkar. Avans vurması, motor parçalarının üzerine etki eden strese bağlı motorun şakırtılı çalışması anlamına gelmektedir. Sürücü tarafından avans vurmasının anlaşılabilmesi için özellikle motor yük altındayken ortaya çıkacak şakırtı sesleri takip edilmelidir.
Tam tersi senaryoda ateşleme avansının yüksek olması, bujilerin geç ateşleme yapmasını sağlar. Bu durum silindir içerisinde daha uzun süre sıkıştırılan hava yakıt karışımının, yüksek basınç ve sıcaklığın etkisiyle, kendiliğinden tutuşmasına neden olmaktadır. Ortaya çıkan ve kendiliğinden yanma durumu, silindir içerisinde normalden daha yüksek bir basınç oluşmasına ve motorda vuruntu (detonasyon) yaşanmasına neden olmaktadır.
Paylaştığımız bilgilere ek olarak araçta avans ayarı bozuksa ortaya çıkabilecek belirtiler şu şekildedir;
- Motorun vuruntulu ya da sesli çalışması
- Aracın normalden daha fazla yakıt tüketimi yapması
- Kalkışta ya da motor yüke bindiğinde aracın sağırlaşması
- Aracın son hızının ciddi oranda düşmesi
- Fakir karışım ve verimsiz yanma dolayısıyla motor içi kurumlanmanın hızlanması
- Ortaya çıkan yüksek basınç ve sıcaklığın pistonları ve sübapları eritmesi ya da piston kollarının eğilmesi
- Bujilerde çatlak ya da kırık görülmesi, araçta avans ayarının hatalı olduğunu gösteren belirtiler arasında bulunmaktadır.
Eski nesil benzinli araçlarda distribütör üzerinde herhangi bir tamir ve bakım işlemi yapıldığında ateşleme avansı mutlaka yeniden ayarlanmalıdır. Ateşleme avansının düzenli aralıklarla kontrol edilmesi yararınıza olacaktır.
